Hoogmoedstraf


In deze anekdote speelt Emanuel Lasker de hoofdrol. Emanuel Lasker (Berlinchen (Pruisen), 24 december 1868 – New York, 11 januari 1941) was een Duits wiskundige en schaakgrootmeester.

Een plezierige jeugd heeft Lasker niet gehad. In 1879 werd hij door zijn vader naar Berlijn gestuurd om daar de kost te verdienen en zelfstandig te worden. Lasker was toen elf jaar oud(!). Toch wist hij zich staande te houden en verdiende hij een goede boterham met schaken in de vele koffiehuizen. Toen hij twintig jaar was schreef hij zich in voor een sterk toernooi in Breslau. Hij kwam daar als winnaar tevoorschijn en besloot zich nog meer in het schaken te verdiepen. In 1894 won hij een match om het wereldkampioenschap schaken tegen Wilhelm Steinitz.

Tijdens een tocht per oceaanstomer over de Atlantische Oceaan drentelde Emanuel Lasker, wereldkampioen schaken van 1894 tot 1921, wat over het promenadedek tot hij bij een tafeltje aankwam waar een medepassagier op een schaakbord een probleemstelling bestudeerde. Die keek op naar de passant en vroeg: "Schaakt u ook?" "Ach, af en toe", antwoordde Lasker. Hij wilde eigenlijk al gauw doorlopen, want afgezien van serieuze toernooipartijen speelde hij inderdaad niet eens zo graag, maar de ander was hem voor.

"Zullen we eens een partij proberen?", vroeg de man aan het tafeltje. En toen hij zag dat Lasker aarzelde, voegde hij er enigszins zelfingenomen aan toe: "Ik speel behoorlijk sterk, zelfs meer dan behoorlijk sterk mag ik wel zeggen, maar dat kunnen we dan compenseren doordat ik u een dame voorgeef." Hij was ondertussen al begonnen de stukken in de beginstand te zetten. De man was klaarblijkelijk iemand die het gewend was om niet tegengesproken te worden. "Als een dame voorgeven te veel is, dan geef ik u in een volgende partij een toren voor, daarna een loper, enzovoorts tot we met een gelijk aantal stukken beginnen. Nou dat kunt u nu eigenlijk niet meer weigeren nietwaar...?"

"Goed dan", gaf Lasker in eerste instantie met lichte tegenzin en enigszins schoorvoetend toe, maar direct daarna rijpte er tussen de talloze schaakstellingen in zijn brein een plannetje dat hij, terwijl er een vage glimlach rond zijn mondhoeken speelde, toen ook maar meteen ten uitvoer bracht.

Hij liet zijn tegenstander de eerste partij gemakkelijk winnen en zonder argwaan te wekken verloor hij ook de tweede, maar deze keer moest Laskers opponent daar, met een dame meer(!), wel behoorlijk wat moeite voor doen. Aan het eind van de tweede partij zei Lasker met een uiterst serieuze gelaatsuitdrukking: "Weet u, Het lijkt me dat het spelen zonder dame voor u zo zijn voordelen heeft. De koning kan zich in zo'n omgeving veel vrijer bewegen zonder maar steeds door die lastige dame gehinderd te worden. Weet u, ik zou ook graag eens een partij zonder dame spelen. Kom, laten we de rollen eens omkeren, dan breng ik het er vast een stuk beter vanaf."

"Maar dat is toch krankzinnig!" lachte de ander. "U wilt tegen mij spelen zonder dame en zojuist nog verloor u kansloos twee partijen van mij nota bene mét dame! Nee, dat is werkelijk te ridicuul voor woorden!" Maar Lasker hield voet bij stuk. Schouderophalend en inwendig mopperend over zoveel domheid gaf de blaaskaak tenslotte toe...

Ze speelden en natuurlijk was het nu Lasker die de partij won, zonder dame. "Nou ja," reageerde de verliezer, "ik heb het verknald en u onderschat. Nu een partij onder gelijke voorwaarden." "Nee, nee, absoluut niet", protesteerde Lasker, "ik geef u weer de dame voor, dat beviel me namelijk uitstekend." Weer won hij en ook een volgende partij zegevierde hij zonder ook maar het geringste probleem. Zijn tegenstander was nu totaal van de kaart en hapte van ontsteltenis amechtig naar adem. "Kom," zei Lasker laconiek, "ik moest maar eens gaan. En als ik u een goede raad mag geven... Geef nooit iemand een dame voorsprong. Ze gaan er doorgaans alleen maar sterker door schaken..." Verbluft staarde de schaker Lasker na, die met een klein huppeltje in zijn pas zachtjes fluitend om een hoek verdween.

Pas later ontdekte hij, nieuwsgierig geworden, op de passagierslijst de naam van zijn illustere opponent.

Bewerking: Willem D. Platje 2021 ©

Een reactie plaatsen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.